Elementy więźby dachowej: krokiew, jętka, płatew, kleszcze, miecz
Więźba składa się z kilkunastu elementów o nazwach, które na początku się mylą. Poniżej każdy z nich wyjaśniony prostym językiem, od dołu dachu do kalenicy.
Elementy, na których stoi dach
Dach opiera się na ścianach zewnętrznych i wewnętrznych. Od ścian do krokwi przekazują siłę cztery elementy:
- belka stropowa: belka stropu nad ostatnią kondygnacją; w niektórych dachach przenosi poziome siły z krokwi,
- murłata: belka leżąca na szczycie ściany, do której mocuje się dolne końce krokwi; osobny artykuł opisuje ją dokładniej,
- podwalina: belka leżąca na fundamencie lub ścianie w konstrukcjach szkieletowych, na której stawia się elementy ścian,
- słup: pionowy element, który niesie płatew i przekazuje obciążenie na strop lub ścianę wewnętrzną.
Krokwie, płatwie i kalenica
To główny układ nośny dachu.
- krokiew: ukośna belka biegnąca od murłaty w górę połaci; krokwie ustawia się w równych odstępach i na nich leży całe pokrycie,
- kalenica: najwyższa linia dachu, w której spotykają się dwie połacie; w konstrukcji bywa nią płatew kalenicowa,
- płatew: pozioma belka biegnąca wzdłuż dachu, na której opierają się krokwie; może być kalenicowa (przy samej kalenicy) albo pośrednia (w środku połaci),
- krokiew narożna i koszowa: krokwie w narożniku wypukłym (narożnik) lub wklęsłym (kosz), gdzie schodzą się dwie połacie.
Elementy, które usztywniają konstrukcję
- jętka: pozioma belka łącząca dwie krokwie z przeciwnych stron dachu, zmniejsza ich ugięcie,
- kleszcze: dwie deski przybite do krokwi (lub słupów) z obu stron, pracują podobnie jak jętka i dodatkowo zapobiegają przesuwaniu się konstrukcji,
- miecz: krótki ukośny element między słupem a płatwią; skraca rozpiętość płatwi i usztywnia konstrukcję,
- zastrzał: ukośny element podpierający słup, płatew lub krokiew, podobny do miecza; w literaturze obie nazwy bywają używane zamiennie,
- wiatrownica: deska lub taśma stalowa przybita ukośnie do krokwi, usztywnia więźbę wzdłuż dachu, żeby wiatr nie kołysał krokwi.
Elementy pomocnicze i podkonstrukcja pod pokrycie
- kulawka: skrócona krokiew, która nie sięga murłaty albo kalenicy; spotyka się ją przy narożnikach, koszach i oknach połaciowych,
- kontrłaty: listwy przybite wzdłuż krokwi na wierzchu membrany; tworzą szczelinę wentylacyjną,
- łaty: listwy poziome na kontrłatach; na nich leży dachówka albo blacha. Szczegóły opisuje artykuł „Łaty i kontrłaty: co to jest, wymiary i rozstaw”.
Skrót w tabeli
| Element | Położenie | Kierunek |
|---|---|---|
| Murłata | na szczycie ściany zewnętrznej | poziomo, wzdłuż dachu |
| Krokiew | od murłaty do kalenicy | ukośnie, w górę połaci |
| Płatew | pod krokwiami, na słupach | poziomo, wzdłuż dachu |
| Jętka | między dwiema krokwiami | poziomo, w poprzek dachu |
| Kleszcze | po obu stronach krokwi i słupów | poziomo, w poprzek dachu |
| Miecz | między słupem a płatwią | ukośnie |
| Wiatrownica | na spodzie lub wierzchu krokwi | ukośnie przez połać |
Jak zamówić drewno na takie elementy?
Przy zamawianiu drewna na więźbę podaje się listę elementów: nazwa, przekrój, długość i liczba sztuk, np. „krokwie 80 × 200 mm, 6,5 m, 36 szt.”. Taką listę wylicza projekt albo cieśla, a my na jej podstawie robimy wycenę. Drewno przycinamy według listy i możemy je zaimpregnować na zamówienie. Zadzwoń albo napisz: podamy aktualną cenę i dostępność.
