Klasy wytrzymałości drewna: C16, C18, C24, C30 i do czego służą
Klasa wytrzymałości mówi, ile obciążenia wytrzyma drewno: im wyższa liczba, tym mocniejsze. Na więźby i ściany szkieletowe najczęściej stosuje się C24, a C16 i C18 są częste w elementach mniej obciążonych. C30 jest rzadsze i droższe.
Co oznaczają klasy C?
Klasy wytrzymałości drewna iglastego opisuje norma PN-EN 338. Litera C to „coniferous”, czyli iglasty (dla drewna liściastego jest litera D). Liczba po literze to wytrzymałość charakterystyczna na zginanie w N/mm². C24 to 24 N/mm², C16 to 16 N/mm².
Klasa nie zależy od gatunku, tylko od wyniku sortowania. Z jednej partii świerka sortownik wybierze drewno C30, C24, C18 i C16. Im mniej sęków, skrętu i pęknięć, tym wyższa klasa. Drewno, które nie spełnia żadnej klasy, nie nadaje się do elementów nośnych.
Porównanie klas
| Cecha | C16 | C18 | C24 | C30 |
|---|---|---|---|---|
| Zginanie | 16 | 18 | 24 | 30 |
| Rozciąganie wzdłuż włókien | 8,5 | 10 | 14,5 | 19 |
| Ściskanie wzdłuż włókien | 17 | 18 | 21 | 24 |
| Moduł sprężystości, średni | 8 000 | 9 000 | 11 000 | 12 000 |
| Gęstość charakterystyczna | 310 | 320 | 350 | 380 |
Różnica między klasami jest największa w zginaniu i rozciąganiu: C24 ma o połowę wyższą wytrzymałość na zginanie niż C16 (24 wobec 16 N/mm²). Dlatego elementu zaprojektowanego w C24 nie wolno zastępować tańszym C16 o tym samym przekroju.
Gdzie która klasa
- C16: elementy mało obciążone: stelaże, rusztowania pomocnicze, szalunki, drobne konstrukcje. Mamy też drewno heblowane C16 o przekroju 38 × 63 mm, suche i strugane.
- C18: konstrukcje lekkie, krótkie rozpiętości; klasę każdorazowo wskazuje projekt.
- C24: podstawowa klasa w budownictwie: więźby, belki stropowe, słupy, ściany szkieletowe, wiązary.
- C30: większe obciążenia i dłuższe rozpiętości przy zachowaniu litego drewna; trudniej dostępne, bo wymaga dobrego surowca.
Klasę wskazuje projekt konstrukcji. Konstruktor dobiera ją razem z przekrojem, więc zmiana klasy bez zgody projektanta jest niedopuszczalna. To samo dotyczy zamiany na przekrój „na oko”.
Jak nadaje się klasę?
Sortowanie może być wizualne albo maszynowe. Przy wizualnym sortownik ogląda każdy element i ocenia sęki, pęknięcia, skręt włókien i szerokość słojów według zasad krajowych. Przy maszynowym urządzenie mierzy sztywność lub gęstość drewna i przypisuje klasę na tej podstawie.
W Niemczech spotyka się oznaczenia S10 i S13. Dla świerka S10 odpowiada klasie C24, a S13 to wyższy gatunek, zwykle zestawiany z C30. W Polsce częściej piszemy po prostu C24.
Wynik sortowania trafia na element lub pakiet: stempel albo etykieta z klasą, gatunkiem, normą PN-EN 14081-1 i danymi sortownika. Bez takiego oznaczenia klasa jest tylko zapewnieniem sprzedawcy.
Klasy w KVH i BSH
Drewno KVH jest najczęściej klasy C24. Drewno klejone BSH ma własne oznaczenia (GL24h, GL28h), opisane w normie PN-EN 14080 (w artykule o BSH piszemy o nich osobno). Dla litego i klejonego drewna nie wolno ich mylić, bo wartości różnią się nawet przy tej samej liczbie.
Jak wybrać klasę?
- Zacznij od projektu: klasa i przekrój są tam wskazane.
- Bez projektu (altana, wiata, budynek gospodarczy) poproś o przekroje projektanta albo wykonawcę; jako punkt wyjścia najczęściej stosuje się C24.
- Nie kupuj wyższej klasy „na zapas”: płacisz więcej, a projekt i tak liczył się na klasę niższą.
- Nie obniżaj klasy dla oszczędności: oszczędność wychodzi bokiem w ugięciach i pęknięciach.
Zadzwoń albo napisz. Podamy aktualną cenę i dostępność drewna w klasie, którą wskazuje Twój projekt. Jeśli projekt wymaga klasy, której nie mamy na placu, pomożemy znaleźć potrzebny materiał.
